Halista Dastuurka Cusub ee Qabya qoraalka Somalia

27.March 2012 (Moment Media Group) -Dastuurka cusub ee la doonayo in laga ansixiyo shirka wadatashiga Soomaaliya marka si degan loo akhriyo wuxuu halis ku yahay wadajirka iyo Cadaalada beelaha Soomaaliyeed.
Dastuurka oo saldhig looga dhigay 18-ka Gobol oo ay Soomaaliya ka koobneed ka hor xiligii dagaalada sokeeye dalka ka dhaceen, 18-kaas gobol oo aan ahayn gobolo markii horeba cadaalad lagu sameeyay, ama loo fiiriyey dhul ahaan ama dadka ku nool tiradooda, goboladaas oo qaarkood lagu magacaabay arin siyaasadeed oo ay xiligaa Dawladdii Milateriga Maxamed Siyaad Barre “Camalkiisa allaha ka waraabiyee” Dalka ka lahayd.

Dastuurka waxaa lagu cadeeyay in ugu yaraan labo Gobol oo buuxda kaliya ay noqon karaan Maamul/Dawlad Goboleedyada la rabo in dalka laga hergeliyo iyada oo aan cod laga qaadin shacabka Soomaaliyeed.

18-ka Gobol ee jiray xiliga Dawladii Hore ayaa haddii labo labo la isku saaro waxaa dalka ka soo baxaya ilaa 9 dawlad goboleed, Dawlad goboleed yada ka soo baxaya haddii Goboladaas sidaa la isku raaciyo ayaa si Cad ugu hor imaanaya heshiiska aan lagu wada qanacsaneyn ee 4.5 oo ay Soomaalidu ay sanadihii ugu danbeeyay wax ku qeybsanaysay.
Dastuurka cusub waxaa ku qoran in Magaaladda Muqdisho ka mid noqon karin maamul goboleedyadda ,loona sameeyn doono sharci gaara maadama sida lagu xusay dastuurka qabyada ay Muqdisho tahay Magaalo Soomaali oo dhan ka dhaxaysa.
Muqdisho waxaa ku nool shacab qiyaas ahaan ka badan bulshada ku nool todobo gobol oo ka mida goboladda Somalia.
Dastuurka cusub wuxuu Xooga saaray in Goboladii 18-ka ahaa laga dhigo Saldhig iyada oo la og yahay in 18-kaas gobol dadka ku nool ay si aad ah u kala duwan yihiin.
Sida Xeeldheerayaasha qiimeeyay sheegeen Dastuurka cusub wuxuu abuurayaa colaad hor leh oo Soomaaliyeed isaga oo dhiirigelinaya Dawlad goboleedyo qabiileysan,
Waxaa la og yahay in gobolo aad u fara badan oo Soomaaliyeed ay wada degan yihiin qabaa”il aan siyaasadda isku raaci karin, qabiil kastana uu isku dayayo inuu qabaailka la degan meesha ka saaro.
Dastuurka sida uu hadda u qoran yahay hadii lagu ansixiyo waxaa ku dulmanaan doona Beelaha Hawiye, Dir, Digil iyo Mirifle , Beesha 5-aad iyo beelo ka mid ah Beelaha Daarood.
Danta ugu weyn waxey ugu Jirtaa Maamulka Puntland oo isagu ugu yaraan haysta Dawlad goboleed la jaan qaadi kara Dastuurka qabyada sida Gobolka Bari, Gobolka Nugaal, Qeyb Mudug ah iyo qeyb sanaag ah.
Maamulka Puntland waxaa hogaamiya beesha Majeerteen,iyada oo Beelaha tiro ahaan la” eg Beesha Majeerteen ama ka badan aysan u suurta galeynin iney helaan Dawlad goboleed iyaga metela, maadaama qabaa”ilka la eg ama ka badan Majeerteen aysan heli karin Labo gobol oo Nadiif ah,marka la raaco nidaamka 18 Gobol.
Beesha kaliya ee heli karta 2 gobol oo nadiif ah waa Digil iyo Mirfle, Gobolada Bay iyo Bakool, inkastoo beeshu wax ka degto gobolo kale, Haddana waxey noqonaysaa in dawladda lagu dhisi doono Dastuurkaas ay noqoto in Beelaha Digil iyo Mirifle iyo Majeerteen ay isku miisaan yeeshaan iyaga oo aan isku miisaan ahayn nidaamka 4.5-ka iyo tiro ahaanba.
Beelaha tiro ahaan la eg ama ka badan Beesha Majeerteen oo aan heli doonin Dawlad goboleedyada Dastuurkaasi Xambaarsan yahay waxaa ka mid ah:-
Beelaha Abgaal, Habargidir, Xawaadle,Murursade , Mariixaan, Ogaadeen, Gaaljecel, Sheekhaal, Duduble, Leelkase, Warsengeli, Beelaha digil, Mirifle, Dhulbahante, Gudubiirse, Dir Koofur iyo beelo kale oo badan maadaama aysan jirin beel kaliya ee degan 2 gobol oo nadiif ah oo aan dad kale la degenayn.
Dastuurka cusub waxaa galaangal awood badan ku leh Beelaha qaar maadaama hayӇdda diyaarintiisa gacanta ugu weyn ku leh ee UNDP aysan shaqaalaha u shaqeeya aheyn meel Beelaha Soomaaliyeed u siman yihiin.
Dastuurka cusub iska daa inuu Xal u keeno Soomaaliye waxuu abuurayaa caqabad ay Soomaalidu isku haysato 50-ka sano oo soo socota.
Sida sharciyadda Caalamka ku qoran Dastuurka Dalka Soomaaliya loo sameeyay 1960-kii , waxaa la bedeli karaa marka cod laga qaado shacabka Soomaaliyeed.
Dhaqaalaha lagu bixinayo Dastuurka cusub oo Nairobi lagu diyaariyey waxaa dalka looga samayn karaa amaan iyo kala danbeyn,iyadoo kadib lagu qaban karo gudaha Somalia doorasha xora oo qof kasta u yahay xor inuu codkiisa dhiibto.
Soomaalida u qeybsan qabiil hoosaadyo ayaan ku heshiin karin Maamul Goboleedyo labo labo gobol isku raacsan kuna salaysan 18-kii gobol, waxaana xaqiiqo ah haddii dastuurkaan dalka sharci looga dhigo in dalka ay ka dhici doonto dagaalo sokeeye oo aan dhamaanin.
Waxa kaliya oo Soomaalidu xal ku heli karta ayaa ah, in amaankii la soo celiyo, markaas kadibna doorasho loo qabto umadda Soomaaliyeed, ama Degmo kasta oo Maamul samaysata la taageero markii amni guud la helana la dhiso dawlad dhexe oo metesha umadda soomaaliyeed oo ku timaada Doorasho xora.
Isku soo wada duube Dastuurka diyaarsan ee Nairobi lagu hayo oo ay tahay waxa shirarka wada tashiga lagu sheegay loo qabanayo oo lacagaha faraha badan loo bixinayo,waxay Xisbiga Xuriyadda Soomaaliyeed ugu magacdareen Baas abuur cusub .

Leave a comment

No comments yet.

Comments RSS TrackBack Identifier URI

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s